Kryteria oceniania z języka polskiego w klasie VII
                     
 SŁUCHANIE

                  Bardzo dobry:
 Uczeń:
- słucha i rozumie wypowiedzi nauczyciela i kolegów jako aktywny uczestnik sytuacji komunikacyjnej, zwłaszcza w czasie pracy w grupie,
- słucha recytacji tekstów literackich i dostrzega ich walory artystyczne oraz dostrzega sposoby ich osiągania,
- wykorzystuje informacje zawarte w wysłuchanym komunikacie,
- interpretuje wysłuchany tekst uwzględniając intencje mówiącego.

               Dobry:
Uczeń:
-  słucha i rozumie wypowiedzi ustne kolegów i nauczyciela,
- słucha nagrań tekstów literackich i umie wskazać środki wyrazu artystycznego,
- selekcjonuje informacje z prezentowanego tekstu, wskazuje intencje nadawcy.

            Dostateczny:
Uczeń:
- świadomie uczestniczy w sytuacji komunikacyjnej poprzez uważne słuchanie,
- określa tematykę wysłuchanego utworu, rozmowy,
- rozróżnia wypowiedzi o charakterze perswazyjnym i informacyjnym,
- wybiera potrzebne informacje z wysłuchanego tekstu, rozpoznaje intencje (kpinę, ironię).

           Dopuszczający:
Uczeń:
- uważnie słucha wypowiedzi,
- potrafi wskazać ogólny temat wypowiedzi (recytacji),
- rozumie treść ustnych poleceń,
- rozpoznaje emocje i uczucia w wysłuchanym tekście (smutek, radość) oraz odczytuje informację i perswazję w prezentowanym tekście.

  Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia wymagań na ocenę dopuszczającą - słucha nieuważnie, nie potrafi określić (choćby ogólnie) tematu prezentowanej wypowiedzi (rozmowy, dyskusji), nie umie odczytać intencji nadawcy i charakteru wypowiedzi.

  CZYTANIE I ODBIÓR TEKSTÓW LITERACKICH I INNYCH TEKSTÓW KULTURY

            Bardzo dobry:
Uczeń:
- płynnie czyta teksty współczesne i dawne, interpretuje je, odczytując ich symboliczne i przenośne znaczenie,
- wartościuje postawy i zachowania bohaterów uwzględniając motywy ich postępowania i odwołując się do ogólnie przyjętych zasad moralnych,
- ustosunkowuje się do różnych sposobów oddziaływania tekstu na odbiorcę, takich jak manipulacja, perswazja itp.,
- omawia cechy liryki, epiki i dramatu jako rodzajów literackich, dostrzega rodzajowe wyznaczniki, wskazuje w tekście poetyckim środki stylistyczne i określa ich funkcje; wskazuje obraz poetycki i analizuje go; wyodrębnia elementy dramatu (dialog, didaskalia, tekst główny, monolog, akt, scena);
- potrafi odczytać metaforę, alegorię i symbol, wskazuje cechy gatunkowe tekstów literackich (noweli, opowiadania, trenu, sonetu, fraszki,  ballady, pieśni, powieści, komedii, tragedii, hymnu i psalmu),
- analizuje i interpretuje wzajemne zależności elementów świata przedstawionego w dziele literackim,
- samodzielnie korzysta ze słowników, encyklopedii oraz ze spisów treści, indeksów, przypisów,
- umiejętnie posługuje się informacją, zwłaszcza z tekstów informacyjnych i popularno - naukowych,
- odczytuje i interpretuje środki wyrazu  w pozaliterackich tekstach kultury (malarstwo - odczytuje symbol w dziele plastycznym, rzeźba, plakat, film, teatr), porównuje tworzywo literackie i plastyczne, dostrzega i analizuje związki między nimi,
- wskazuje elementy komizmu i tragizmu w dziele,
- rozumie funkcje i rzeczywisty sens językowych i pozajęzykowych środków wyrazu w tekstach reklamowych.

          Dobry:
Uczeń:
- płynnie czyta teksty dawne i współczesne, określając funkcję tekstu, odczytując go na poziomie przenośnym, wskazując nadawcę i adresata,
- wyjaśnia motywy postępowania bohaterów, ocenia ich postawy i zachowania w odniesieniu do przyjętych zasad moralnych,
- określa cechy liryki, potrafi je zilustrować przykładami tekstów literackich,
- określa funkcje środków artystycznego wyrazu w liryce (epitetu, porównania, przenośni, onomatopei, pytań retorycznych), wskazuje i analizuje obraz poetycki,
- rozpoznaje cechy gatunkowe gatunków liryki, epiki i dramatu (trenu, fraszki, sonetu, pieśni, hymnu, komedii, tragedii, noweli i opowiadania, ballady jako gatunku pośredniego),
- wskazuje i analizuje elementy świata przedstawionego w utworze literackim,
- posługuje się terminami realizm, fantastyka, adaptacja filmowa i teatralna,
- wyszukuje niezbędne informacje w dostępnych źródłach (słowniki, encyklopedie) korzystając z przypisów, indeksów, spisów treści,
- analizuje językowe i pozajęzykowe środki wyrazu w tekstach reklamowych, porównuje różne rodzaje tekstów (publicystyczne, popularno - naukowe, reklamowe),
- analizuje treść symbolu w dziele plastycznym, próbuje omówić elementy tragizmu i komizmu w dziele literackim.

        Dostateczny:
Uczeń:
- podejmuje próby odczytania tekstów dawnych i współczesnych,
- określa nadawcę i odbiorcę w dziele,
- nazywa różne motywy działania bohaterów, odczytując sens utworu i odwołując się do takich wartości jak przyjaźń, wierność, patriotyzm,
- odczytując sens utworu odwołuje się do podstawowych wartości moralnych,
- nazywa cechy liryki, określa osobę mówiącą w wierszu i wskazuje podstawowe środki poetyckiego wyrazu,
- wyodrębnia w tekście obrazy poetyckie, identyfikuje podstawowe gatunki liryczne (tren, pieśń, hymn),
- identyfikuje w dziele literackim elementy świata przedstawionego odróżniając fikcję od rzeczywistości, realizm od fantastyki,
- zna cechy gatunkowe noweli, opowiadania, powieści, potrafi określić cechy dramatu jako rodzaju literackiego ,
- umie korzystać ze źródeł informacji (słowniki, encyklopedie) posługując się przypisami, indeksem, spisem treści,
- rozpoznaje rolę językowych i pozajęzykowych środków wyrazu w różnych tekstach, zwłaszcza reklamowych,
- potrafi wskazać symbol w dziele plastycznym, zna rolę reżysera, aktora, scenografa, kostiumu i rekwizytu w przedstawieniu teatralnym,
- wskazuje elementy tragizmu i komizmu, groteski.

     Dopuszczający:
Uczeń:
- czyta teksty dawne i współczesne, odczytując ich treść na poziomie dosłownym,
- rozpoznaje najważniejsze informacje, wskazuje nadawcę i adresata wypowiedzi, dostrzega   różne motywy postępowania bohaterów,
- dostrzega podstawowe wartości w utworze, odróżnia autora wiersza od podmiotu lirycznego,
- wskazuje obraz poetycki (bez określania jego funkcji), elementy świata przedstawionego w utworze (miejsce, czas, główny bohater, główny wątek),
- potrafi wskazać cechy gatunkowe noweli i powieści, wskazuje opis i opowiadanie w konkretnym tekście,
- umie, przy pomocy nauczyciela, korzystać ze słowników i encyklopedii, z przypisów, indeksów, spisów treści,
- zna podstawowe elementy dzieła teatralnego, potrafi wymienić jego twórców, odróżnić komizm od tragizmu, 
- dostrzega symbol w obrazie malarskim (nie uzasadniając jego znaczenia w dziele).

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia wymagań na ocenę dopuszczającą. 

MÓWIENIE

   Bardzo dobry:
Uczeń:
- podejmuje temat tworząc spójną, logiczną, uporządkowaną i poprawną pod względem językowym wypowiedź,
- aktywnie uczestniczy w dyskusji używając adekwatnych do sytuacji wypowiedzi środków językowych i przedstawiając rzeczowe argumenty,
- prezentuje bogate słownictwo opisując i opowiadając ustnie, barwnie opowiada treść utworu,
- charakteryzuje postać fikcyjną wartościując jej postawy, zachowanie i odwołując się do ogólnie przyjętych norm moralnych,
- analizuje uczucia własne i bohaterów,
- interpretuje głosowo tekst literacki uwzględniając wszystkie wyznaczniki w tekście (pauza, przerzutnia), aktywnie uczestniczy w przygotowaniu inscenizacji wybranego utworu,
- krytycznie ocenia recytację własną i kolegów.

     Dobry: 
Uczeń:
- płynnie mówi na podany temat, starając się zachować poprawność językową i stylistyczną,
- uzasadnia własne zdanie przytaczając rzeczowe argumenty, 
- aktywnie uczestniczy w dyskusji, tworzy opis, krajobrazu, sytuacji, postaci,
- opowiada treść utworu, charakteryzuje bohaterów, interpretuje teksty literackie starając się uwzględnić w recytacji pauzę, przerzutnię,
- unika brutalności wypowiedzi, kłamstwa i manipulacji w wypowiedzi ustnej, uczestniczy w przygotowaniu planu inscenizacji wybranego utworu.

      Dostateczny:
Uczeń:
- w wypowiedzi ustnej podejmuje temat, starając się uzasadnić własne zdanie, starając się zachować poprawność wypowiedzi pod względem języka i stylu,
- rozróżnia i stosuje środki językowe w zależności od adresata i sytuacji wypowiedzi,
- streszcza tekst literacki lub pozaliteracki według przygotowanego planu,
- opisuje cechy bohatera,
- wygłasza z pamięci tekst poetycki, stosując się do zasad interpunkcji.

      Dopuszczający:

Uczeń:
- wypowiada się na podany temat, unikając zbędnych powtórzeń i błędów językowych,
- podejmuje próbę wzięcia udziału w dyskusji,
- opisuje ustnie wygląd postaci, krajobrazu, przedmiotu,
- opowiada treść utworu według planu, streszcza krótki tekst popularnonaukowy,
- wymienia cechy postaci fikcyjnej (bez uzasadnienia),
- wygłasza z pamięci tekst poetycki lub jego fragment.
Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia wymagań na ocenę dopuszczającą. 

 PISANIE

          Bardzo dobry:
Uczeń:
- pisze wypowiedzi  logiczne, spójne, uporządkowane, poprawne pod względem językowym, ortograficznym, interpunkcyjnym i stylistycznym,
- tworzy tekst wyrażający intencje nadawcy stosując odpowiednie słownictwo,
- posługuje się rzeczowymi argumentami i trafnymi przykładami dla uzasadnienia swego zdania,
- prezentując bogactwo słownictwa redaguje różne formy wypowiedzi (rozprawkę, charakterystykę, opowiadanie, opis, list, dziennik, notatkę, recenzję) i pisma użytkowe,
- twórczo przekształca teksty kultury (np. tekst literacki w scenopis filmowy ).

             Dobry:
Uczeń:
- pisze wypowiedź logiczną i spójną o trójdzielnej kompozycji, starając się zachować zasady poprawności językowej, ortograficznej, interpunkcyjnej i stylistycznej,
- tworzy tekst wyrażający intencje nadawcy,
- uzasadnia własne zdanie za pomocą odpowiednich argumentów,
- redaguje różne formy wypowiedzi (rozprawka, kartka z pamiętnika, sprawozdanie, recenzję , notatkę w formie planu lub tabeli) oraz pisma użytkowe,
- próbuje przekształcić tekst literacki na scenopis filmowy.

           Dostateczny:
Uczeń:
- pisze na temat, starając się zachować trójdzielną kompozycję i porawność językową i stylistyczną,
- stosuje akapity,
- wykazuje dbałość o estetykę i poprawność zapisu, 
- uzasadnia swoje zdanie,
- redaguje różne formy wypowiedzi (opis, list, notatkę, streszczenie, kartkę z dziennika) oraz pisma użytkowe,
- pisze opowiadanie odtwórcze i twórcze z dialogiem, stosując narrację 1- i 3- osobową,
- z pomocą nauczyciela opisuje dzieło plastyczne, postacie fikcyjne i rzeczywiste,
- zna i stosuje w wypowiedzi pisemnej wyrazy i zwroty modalne.

          Dopuszczający:
Uczeń:
- tworzy plan dłuższej wypowiedzi, pisze na temat,
- stara się zachować poprawność zapisu i językową,
- układa krótkie teksty (prośba, przeprosiny),
- podejmuje próbę zredagowania opisu, streszczenia, notatki,  kartki z dziennika, 
- wyraża własne zdanie,
- z pomocą nauczyciela podejmuje próbę zredagowania opowiadania odtwórczego i twórczego, postaci rzeczywistej i fikcyjnej,
- tworzy krótką wypowiedź pisemną na bliskie mu tematy, uwzględniając trójdzielną kompozycję.

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia wymagań na ocenę dopuszczającą. 

           NAUKA O JĘZYKU

             Bardzo dobry:
Uczeń:
- sprawnie stosuje wiedzę językową z zakresu:
•	słowotwórstwa i słownictwa - klasyfikuje wyrazy podzielne i niepodzielne znaczeniowo, analizuje wyrazy pochodne wskazując podstawę słowotwórczą i formanty, określając rodzaj formantu, tworzy rodzinę wyrazów wskazując rdzeń, dostrzega oboczności w podstawie słowotwórczej i rdzeniu; wskazuje funkcje formantów, tworząc odpowiednie kategorie słowotwórcze; rozumie realne i słowotwórcze znaczenie wyrazu; zna zasady tworzenia wyrazów złożonych i ich rodzaje;
•	fleksji i składni - rozpoznaje imiesłowy, ich rodzaje, rozumie znaczenie imiesłowu przymiotnikowego biernego i czynnego, przysłówkowego współczesnego i uprzedniego, umie je tworzyć, umiejętnie stosuje imiesłowowy równoważnik zdania rozumiejąc jego funkcje i przekształcając wypowiedzenia; rozróżnia wypowiedzenie złożone wielokrotnie, umie je analizować, tworzyć wykres tego wypowiedzenia; rozpoznaje mowę zależną i niezależną, potrafi odpowiednio przekształcać wypowiedź w mowę niezależną i odwrotnie; stosuje w wypowiedziach ustnych i pisemnych  poprawne formy części mowy (m.in. czasowników wziąć, iść, umieć, rozumieć, lubić);  rozpoznaje odmienne i nieodmienne części mowy; dba o poprawność składniową swych wypowiedzi;
•	zróżnicowania językowego - rozumie znaczenie homonimów, wyróżnia środowiskowe cechy języka;
•	ortografii i interpunkcji - zna zasady pisowni i interpunkcji i stosuje je w praktyce, wykorzystując wiedzę o wymianie głosek w obrębie tematu i rdzenia; poprawnie przytacza cudze wypowiedzi stosując odpowiednie znaki interpunkcyjne.
    
             Dobry:
Uczeń stosuje wiedzę i umiejętności w zakresie:
•	słowotwórstwa i słownictwa - wskazuje wyraz podstawowy i pochodny, odróżnia znaczenie realne i słowotwórcze wyrazów, podstawę słowotwórczą i formant; tworzy rodzinę wyrazów wskazując rdzeń, zna zasady tworzenia wyrazów złożonych, rodzaje formantów; poprawnie zapisuje przedrostki (wez-, ws- , bez-, roz-, wes-); stosuje synonimy w celu uniknięcia powtórzeń;
•	fleksji i składni - rozpoznaje imiesłowy, umie przekształcić wypowiedzenie złożone w wypowiedzenie z imiesłowowym równoważnikiem zdania; odróżnia zdanie złożone od zdania złożonego wielokrotnie, podejmuje analizę takiego wypowiedzenia; zna odmienne i nieodmienne części mowy i poprawnie stosuje ich formy w zdaniu; odróżnia mowę zależną od niezależnej i odpowiednio przekształca tekst; zachowuje poprawność szyku wyrazów w wypowiedzeniu;
•	zróżnicowania językowego - rozróżnia znaczenie homonimów na tle konkretnych wypowiedzeń; dostrzega cechy środowiskowe języka;
•	ortografii i interpunkcji - zna zasady pisowni, stosuje je we własnej wypowiedzi (popełnia nieliczne błędy), umie uzasadnić pisownię trudnych wyrazów; stosuje zasady interpunkcji w wypowiedzeniu złożonym wielokrotnie.

           Dostateczny:
Uczeń stosuje wiedzę i umiejętności w zakresie:
•	słowotwórstwa i słownictwa - wskazuje wyraz podstawowy i pochodny, podstawę słowotwórczą i formant; tworzy wyraz pochodny według podanego znaczenia słowotwórczego, wyrazy pokrewne, poprawnie zapisując przedrostki, podejmuje próbę wskazania rdzenia w rodzinie wyrazów.
•	fleksji i składni - rozpoznaje w wypowiedzeniu imiesłowy, rozpoznaje ich rodzaje (przymiotnikowy, przysłówkowy); odróżnia przymiotnik od imiesłowu przymiotnikowego; umie przekształcić wypowiedzenie w wypowiedzenie z imiesłowowym równoważnikiem zdania i odwrotnie, poprawnie stosuje formy imiesłowów przymiotnikowych; zna podstawowe części mowy; odróżnia odmienne i nieodmienne części mowy;
•	zróżnicowania języka - rozumie znaczenie homonimów w zdaniach; odróżnia język środowiskowy od ogólnopolskiego;
•	ortografii i interpunkcji - zna zasady pisowni (popełnia nieliczne błędy), zasady interpunkcji w wypowiedzeniu złożonym i złożonym wielokrotnie.

             Dopuszczający:
Uczeń stosuje wiedzę i umiejętności w zakresie:
•	słownictwa i słowotwórstwa - odróżnia wyraz pochodny od podstawowego, tworzy rodzinę wyrazów od podanego, z pomocą nauczyciela wyodrębnia rdzeń, podstawę słowotwórczą i formant; tworzy wyrazy z podanymi formantami ;
•	fleksji i składni - wskazuje podstawowe części mowy, zna i tworzy ich formy gramatyczne (przypadek, liczbę, rodzaj, osobę, czas), wskazuje w wypowiedzeniu imiesłowy (bez nazywania kategorii), podejmuje próbę przekształcenia wypowiedzenie z wykorzystaniem imiesłowu; rozpoznaje zdanie pojedyncze i złożone, z pomocą nauczyciela wskazuje wypowiedzenia składowe w wypowiedzeniu złożonym wielokrotnie;
•	ortografii i interpunkcji - zna podstawowe zasady pisowni (rz - ż, h - ch, ó - u, wielka i mała litera na początku zdania i w nazwach; popełnia błędy ortograficzne i podejmuje próbę ich poprawy - umie korzystać ze słownika ortograficznego); ma  popełnianych błędów interpunkcyjnych i stara się poprawić.

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia wymagań na ocenę dopuszczającą. 

       KRYTERIA NA OCENĘ CELUJĄCĄ

      Ponadto ocenę celującą w każdej klasie w każdym sprawdzanym obszarze działania uczeń otrzymuje, gdy:
•	jego wiedza i umiejętności wykraczają poza wymagania na ocenę bardzo dobrą zawarte w podstawie programowej i programie nauczania,
•	w wypowiedziach ustnych i pisemnych prezentuje ponadprzeciętny poziom w zakresie słownictwa, stylistyki, kultury słowa i wiedzy ogólnej; odwołuje się do znanych sobie treści i tekstów kultury spoza programu nauczania; dostrzega konteksty kulturowe, światopoglądowe, religijne itp., ujawnia dojrzałość prezentowanych sądów i samodzielność rozumowania i wartościowania,
•	operuje swobodnie różnymi formami wypowiedzi, zależnie od sytuacji komunikacyjnej, adresata i celu;
•	wygłasza z pamięci tekst literacki lub jego fragment z uwzględnieniem wszystkich wyznaczników, interpretując go zgodnie z własnym odczuciem, ujawniając uczucia, emocje i nastrój; osiąga sukcesy w pozaszkolnych konkursach recytatorskich;
•	samodzielnie analizując i interpretując tekst literacki swobodnie operuje terminami z zakresu wiedzy o literaturze, trafnie odczytując ich funkcje w dziele, porównując je z innymi tekstami kultury;
•	bierze aktywny udział w konkursach przedmiotowych na terenie szkoły i poza nią, odnosi sukcesy, ciągle doskonali swą wiedzę i umiejętności; bierze aktywny udział w zajęciach lekcyjnych i pozalekcyjnych wykazując się inicjatywą w przygotowaniu inscenizacji tekstów literackich lub ich fragmentów,
•	zeszyt prowadzi szczególnie starannie, wzorowo, dbając o estetykę i poprawność zapisu stanowiąc przykład dla innych,
•	podejmuje udane próby własnej twórczości literackiej; osiąga sukcesy w tej dziedzinie.